μετά τοῦ Πατρός, ὡς ὁμοφυής τούτω καί ὁμοούσιος· κατά τήν ὑπόστασιν ὅμως καί πρόσωπον, δέν ἑνοῦται μετά τοῦ Πατρός, ἀλλά διαιρεῖται ἀπ’ αὐτοῦ, ὡς ἑτεροϋπόστατος· ἐδῶ δέ εἰς τήν ἔνσαρκον οἰκονομίαν, τοῦτο ὅπερ δέν ἐκοινώνησεν εἰς τόν Πατέρα, τό ἐκοινώνησεν εἰς τήν ἀνθρωπότητα· διότι αὐτός ἄν καί εἶναι διηρημένος κατά τήν φύσιν τῆς θεότητος ἀπό τῆς φύσεως τῆς ἀνθρωπότητος κατά τήν ὑπόστασιν ὅμως καί πρόσωπον, εἶναι ἡνωμένος μετ’ αὐτῆς, ὡς ἐν τῆ αὐτοῦ ὑποστάσει τήν ἀνθρωπότητα ὑποστήσας καί γεγονώς μία ὑπόστασις σύνθετος ἐξ ἀμφοτέρων τῶν φύσεων θεότητος τε καί ἀνθρωπότητος» 2.

Τοῦτο ἅπαν εἶναι ἔργον τῆς σοφίας καί δυνάμεως τοῦ Θεοῦ. Πῶς ὁ Λόγος σαρκοῦται; Πῶς ὁ ἀναφής σπαργάνοις εἱλίσσεται; Πῶς ὁ ἐπί τῶν Χερουβείμ ἐπί φάτνης ἀλόγων ἀνακλίνεται; Πῶς ὁ ἄχρονος ἄρχεται; Πῶς ὑπό παρθένου μητρός γεννᾶται ἀπάτωρ καί τιθηνεῖται; «Δειλός γάρ ὤν πρός τήν τῶν κρειτόνων ἔρευναν, πῶς ἢ ποῦ τρέψω τῶν λόγων τά πηδάλια οὐκ ἔχω. Τί γάρ εἴπω, ἢ τί λαλήσω; Τήν τεκοῦσαν ὁρῶ, τόν τεχθέντα βλέπω, τόν δέ τρόπον τῆς γεννήσεως οὐ συνορῶ· νικᾶται γάρ φύσις, νικᾶται καί φύσεως ὅρος, ὅπου Θεός βούλεται. Οὐ γάρ κατά φύσιν γέγονε τό πρᾶγμα, ἀλλ’ ὑπέρ φύσιν τό θαῦμα· ἤργησε γάρ ἡ φύσις, καί ἐνήργησε τοῦ Δεσπότου τό βούλημα. Ὤ χάριτος ἀφράστου. Ὁ πρό αἰώνων Μονογενής, ὁ ἀναφής, καί ἁπλοῦς καί ἀσώματος, ὑπεισῆλθέ μου τό φθαρτόν καί ὁρατόν σῶμα. Διά τί; Ἵνα βλεπόμενος διδάξη, διδάξας δέ πρός τό μή βλεπόμενον χειραγωγήση. Ἐπειδή γάρ οἱ ἄνθρωποι τόν ὀφθαλμόν τῆς ἀκοῆς πιστότερον ποιοῦσιν, ὅ δέ μή βλέπουσιν ἀμφιβάλλουσι, διά τοῦτο ἠνείχετο καί ὀφθαλμοῖς τήν ἑαυτοῦ θέαν διά τοῦ σώματος παρασχεῖν, ἵνα λύση τήν ἀμφισβήτησιν» 3.

Περί τούτου τοῦ ὑπέρ φύσιν καί λόγον γεγονότος κηρύττει ὁ θεολογικώτατος καί πρύτανης τῶν θεολόγων Ἰωάννης ὁ Δαμασκηνός ταῦτα τά λίαν ὑψηλά νοήματα: «Ἐπειδή θεότητος ἐλπίδι ὁ ἐχθρός δελεάζει τόν ἄνθρωπον, σαρκός προβλήματι δελεάζεται καί δείκνυται ἅμα τό ἀγαθόν καί τό σοφόν, τό δίκαιον τε καί τό δυνατόν τοῦ Θεοῦ· τό μέν ἀγαθόν, ὅτι οὐ παρεῖδε τοῦ οἰκείου πλάσματος τήν ἀσθένειαν, ἀλλ’ ἐσπλαγχνίσθη καί χεῖρα ὤρεξεν· τό δίκαιον, ὅτι ἀνθρώπου ἡττηθέντος οὐχ ἕτερον ποιεῖ νικῆσαι τόν τύραννον οὐδέ βία ἐξαρπάζει τοῦ θανάτου τόν ἄνθρωπον, ἀλλ’ ὅν πάλαι διά τῆς ἁμαρτίας καταδουλοῦται ὁ θάνατος, τοῦτον ὁ ἀγαθός καί δίκαιος νικητήν πάλιν πεποίηκεν καί τῶ ὁμοίω τόν ὅμοιον ἀνεσώσατο, ὅπερ ἄπορον ἦν· τό δέ σοφόν, ὅτι εὗρε τοῦ ἀπόρου λύσιν εὐπρεπεστάτην»

4. Ταῦτα κηρύττουν καί ὁ Νυσσαέ

ων θεῖος Γρηγόριος 5 καί ὁ μέγιστος εἰς τό ὄνομα καί τό πνεῦμα Μάξιμος ὁ ὁμολογητής 6. Χάριν τῆς δεσποτικῆς πανηγύρεως ἄς ἐξετάσωμεν ἀναλυτικῶς πῶς τά θεῖα ταῦτα προσόντα, ἅτινα ἐφανερώθησαν εἰς ἡμᾶς καί δι’ ὧν ἐθαυμαστώθη ὁ Θεός διά τῆς περί ἡμᾶς φρικτῆς οἰκονομίας καί προνοίας.

1. Ἡ ἀγαθότης τοῦ Θεοῦ

Τήν θείαν φιλανθρωπίαν καί ἀγαθότητα ἐμεῖς οἱ ἀναξίως ἐλεηθέντες δοῦλοι τοῦ Θεοῦ κηρύττομεν καί ὁμολογοῦμεν πάντοτε κυρίως ὅμως ὅταν ἔχωμεν πρό τῶν ὀφθαλμῶν μας τήν θείαν εὐεργεσίαν καί συμπάθειαν. Διό καί ἐκ καρδίας βοῶμεν ἀσιγήτως: «Σύ γάρ, Θεός ὤν ἀπερίγραπτος ἄναρχος τε καί ἀνέκφραστος, ἦλθες ἐπί τῆς γῆς μορφήν δούλου λαβών, ἐν ὁμοιώματι ἀνθρώπων γενόμενος· οὐ γάρ ἔφερες, Δέσποτα, διά σπλάχνα ἐλέους σου, θεᾶσθαι ὑπό τοῦ διαβόλου τυραννούμενον τό γένος τῶν ἀνθρώπων, ἀλλ’ ἦρθες καί ἔσωσας ἡμᾶς. Ὁμολογοῦμεν τήν χάριν, κηρύττομεν τόν ἔλεον, οὐ κρύπτομεν τήν εὐεργεσίαν»

7.

Ὁ θειότατος καί μυσταγωγικός Κύριλλος τῶν Ἱεροσολύμων λέγει περί τῆς θείας εὐσπλαγχνίας: «Ἐπήκουσε τῆς δεήσεως τῶν προφητῶν, ὁ Κύριος, ὁ Πατήρ οὐχ ὑπερεῖδεν ἡμῶν τό γένος ἀπολλύμενον. Ἐξαπέστειλεν τόν Υἱόν Αὐτοῦ, τόν Κύριον οὐρανόθεν ἰατρόν»

8.

Ὁ Ἴδιος ὁ Θεός μᾶς διαβεβαίωνε διά τοῦ στόματος τῶν ἁγίων Προφητῶν Του, ὅτι θά ἤρχετο ὁ καιρός κατά τόν ὁποῖον θά ἐξέχεε πλουσίως τούς οἰκτιρμούς Του καί τά ἐλέη Του ἐπί πᾶσαν σάρκα εἰσακούων τήν δέησιν τῶν ταπεινῶν δούλων Του. Μᾶς ἐπαρηγόρει καί μᾶς ἐστήριζε διά νά ἔχωμεν ἐμπιστοσύνην εἰς τήν συμπαθοῦσαν ὅλους μας ἀγαθότητα Του λέγων: «Μή οὐκ ἰσχύει ἡ χείρ Κυρίου τοῦ σῶσαι; ἢ ἐβάρυνε τό οὖς αὐτοῦ τοῦ μή εἰσακοῦσαι;»

9. Καί πάλιν: «Μή ἐπιλήσεται γυνή τοῦ παιδίου αὐτῆς τοῦ μή ἐλεῆσαι τά ἔκγονα τῆς κοιλίας αὐτῆς; εἰ δέ καί ταῦτα ἐπιλάθοιτο γυνή ἀλλ’ ἐγώ οὐκ ἐπιλήσομαι σου, εἶπεν Κύριος»

10. Ὁ δέ προφήτης καί βασιλεύς

Δαυΐδ ἀπευθυνόμενος καί ἐλέγχων τούς ἀσεβεῖς ἐπειδή κατεδυνάστευον καί ἀδικοῦσαν τούς πτωχούς καί ἀδυνάτους ἔλεγε: «Σύνετε δή ἄφρονες ἐν τῶ λαῶ· καί μωροί πότε φρονήσατε. Ὁ φυτεύσας τό οὖς οὐχί ἀκούει; ἢ ὁ πλάσας τόν ὀφθαλμόν οὐχί κατανοεῖ;»

11.

Αὐτήν τήν σωτηρίαν καί λύτρωσιν ἦλθε νά φέρη εἰς τό γένος μας ὁ μόνος ἀγαθός καί ἐλεήμων καί φιλάνθρωπος Κύριος. Διά τοῦτο καί ὅταν ἐπῆγε εἰς τήν συναγωγήν τῆς Ναζαρέτ ὡς πιστός Ἰουδαῖος διά τήν μελέτην τοῦ Νόμου «Ο ΛΟΓΟΣ ΣΑΡΞ ΕΓΕΝΕΤΟ»

ΗΓΟΥΝ

ΠΡΟΣΕΓΓΙΣΙΣ ΕΙΣ ΤΟ

ΜΥΣΤΗΡΙΟΝ ΤΗΣ ΣΑΡΚΩΣΕΩΣ

ΤΟΥ ΘΕΟΥ ΛΟΓΟΥ

Τοῦ Μητροπολίτου

Καισαριανῆς, Βύρωνος καί Ὑμηττοῦ

Δανιήλ ¶ άντων οὖν σκιρτώντων, σκιρτῆσαι θέλω κ ἀγώ, χορεῦσαι βούλομαι, πανηγυρίσαι θέλω· χορεύω δέ οὐ κιθάραν πλήττων, οὐ θυρσόν κινῶν, οὐκ αὐλούς ἔχων, οὐ δᾶδας ἅπτων, ἀλλ’ ἀντί μουσικῶν ὀργάνων τά τοῦ Χριστοῦ σπάργανα φέρων. Αὐτά γάρ μοι ἐλπίς, αὐτά μοι ζωή, αὐτά μοι σωτηρία, αὐτά μοι αὐλός, αὐτά μοι κιθάρα. Διό καί αὐτά ἔρχομαι φέρων, ἵνα τῆ αὐτῶν δυνάμει ἰσχύν λόγων λαβών μετ’ ἀγγέλων εἴπω: «Δόξα ἐν ὑψίστοις Θεῶ» μετά δέ ποιμένων: «Καί ἐπί γῆς εἰρήνη, ἐν ἀνθρώποις εὐδοκία». «Σήμερον ὁ γεννηθείς ἀρρήτως ἐκ Πατρός ἐκ Παρθένου τίκτεται, ἀφράστως δι’ ἐμέ»1.

Ἰδού καί πάλιν, ὅτι ἡ Ἁγία Ἐκκλησία μας καλεῖ ἅπαντα τά μέλη τοῦ Σώματος τοῦ Χριστοῦ νά προσκυνήσουν τό «μέγα τῆς εὐσεβείας μυστήριον» Θεόν φανερωθέντα ἐν σαρκί καί τοῖς ἀνθρώποις συναναστραφέντα. Κι ἐπειδή ὀφείλομεν δι’ ἐννοιῶν θεοπρεπῶν καί λόγων πνευματικῶν κυρίως νά ἑορτάζωμεν τίς ἑορτές τοῦ Κυρίου μας, τά σωτηριώδη γεγονότα τῆς ἐπιγείου ζωῆς Του, διά τοῦτο μέ ὁδηγούς μας τούς ἁγίους καί θεοφόρους Πατέρες καί ἀπλανεῖς διδασκάλους τῆς Ἐκκλησίας μας θά ἐπιχειρήσωμε μία προσέγγισι εἰς τοῦτο τό ἐκφεῦγον πᾶσαν λογικήν καί ἄρρητον γεγονός τῆς σαρκώσεως τοῦ Θεοῦ Λόγου.

Διά ταύτης τῆς σαρκώσεως ἡνώθη ἀρρήτως καί ἀνερμηνεύτως ἡ θεότης καί ἡ ἀνθρωπότης εἰς ἕν πρόσωπον, αὐτό τοῦ Θεοῦ Λόγου, τοῦ δευτέρου προσώπου τῆς τρισυποστάτου καί ὁμοουσίου Τριάδος, τοῦ Θεοῦ ἡμῶν. Λέγει δέ ὁ θεῖος καί ἱερός Αὐγουστῖνος, ὅτι «μεγαλειτέρα εἶναι ἡ ἕνωσις ἥν ἔλαβε ἡ ἀνθρωπότης μετά τῆς θεότητος, τῆς ἑνώσεως ἥν ἔχει ὁ Υἱός μετά τοῦ Πατρός· κατά τοῦτο δηλαδή, καθ’ ὅ ἐκεῖ μέν ὁ Υἱός, εἰ καί κατά τήν οὐσίαν καί φύσιν ἡνωμένος ἐστί τοῦ Θεοῦ «ἀνέστη ἀναγνῶναι... καί εὗρε τόν τόπον οὗ ἦν γεγραμμένον· Πνεῦμα Κυρίου ἐπ’ ἐμέ, οὗ εἵνεκεν ἔχρισέ με, εὐαγγελίσασθαι πτωχοῖς ἀπέσταλκέ με, ἰάσασθαι τούς συντετριμμένους τήν καρδίαν, κηρῦξαι αἰχμαλώτοις ἄφεσιν καί τυφλοῖς ἀνάβλεψιν, ἀποστεῖλαι τεθραυσμένους ἐν ἀφέσει, κηρῦξαι ἐνιαυτόν Κυρίου δεκτόν»12.

Τήν θείαν ἀγαθότητα ὑμνεῖ καί ὁ ποιητής τοῦ πεζοῦ κανόνος τῆς ἑορτῆς τῶν Χριστουγέννων ὁ ἅγιος Κοσμᾶς ὁ Μαϊουμᾶ: «Ἰδών ὁ Κτίστης ὀλύμενον, τόν ἄνθρωπον χερσίν ὅν ἐποίησεν κλίνας οὐρανούς κατέρχεται· τοῦτον δέ ἐκ Παρθένου θείας ἁγνῆς ὅλον οὐσιοῦται, ἀληθεία σαρκωθείς, ὅτι δεδόξασται»13. Κι ὁ κήρυξ τῆς χάριτος τοῦ Θεοῦ Πατρός εἰς τά ἔθνη θεῖος Ἀπόστολος Παῦλος γράφει εἰς τήν Βʹ ἐπιστολήν του πρός Κορινθίους: «Γινώσκετε γάρ τήν χάριν τοῦ Κυρίου ἡμῶν Ἰησοῦ Χριστοῦ, ὅτι δι’ ὑμᾶς ἐπτώχευσε πλούσιος ὤν, ἵνα ὑμεῖς τῆ ἐκείνου πτωχεία πλουτήσητε»14.

2. Ἡ δικαιοσύνη τοῦ Θεοῦ

Ὁ ἅγιος Πατήρ Ἰωάννης ὁ Δαμασκηνός λέγει, ὅτι ἡ δικαιοσύνη τοῦ Θεοῦ ἐφανερώθη διά τοῦ μυστηρίου τῆς θείας σαρκώσεως μέ δύο τρόπους. Ὁ πρῶτος εἶναι, ὅτι ἔκαμε τόν ἄνθρωπον νικητήν τοῦ διαβόλου, ὁ ὁποῖος πανουργία τόν εἶχε νικήσει καί ἐξουσιάσει. Καί ὁ δεύτερος εἶναι, ὅτι δέν ἐλευθέρωσε διά τῆς βίας τόν ἄνθρωπον ἀπό τόν θάνατον, ἀλλά διά τοῦ θανάτου τοῦ Μονογενοῦς καί ἀγαπητοῦ Του Υἱοῦ, τοῦ μόνου ἀναμαρτήτως ζήσαντος ἐπί τῆς γῆς, διό καί ἦτο «ἐν νεκροῖς ἐλεύθερος».

Τήν θείαν ταύτην καί θαυμαστήν καί πανυπέρβλητον θείαν δικαιοσύνην κηρύττομεν καί ὑμνολογοῦμεν εἰς τό θεολογικώτατον Δοξαστικόν τῶν ἑσπερίων τῆς ἑορτῆς τῆς ὑψώσεως τοῦ Τιμίου Σταυροῦ. Ψάλλομεν ἐν κατανύξει καί θαυμασμῶ τό θεῖον καί ἄρρητον κάλλος τῆς δικαιοσύνης τοῦ Θεοῦ: «Δεῦτε ἅπαντα τά ἔθνη τό εὐλογημένον ξύλον προσκυνήσωμεν, δι’ οὗ γέγονεν ἡ αἰώνιος δικαιοσύνη. Τόν γάρ προπάτορα Ἀδάμ ὁ ἀπατήσας ἐν ξύλω τῶ Σταυρῶ δελεάζεται καί πίπτει κατενεχθείς πτῶμα ἐξαίσιον ὁ τυραννίδι κρατήσας τοῦ βασιλείου πλάσματος. Αἵματι Θεοῦ ὁ ἰός τοῦ ὄφεως ἀποπλύνεται· καί κατάρα λέλυται καταδίκης δικαίας, ἀδίκω δίκη τοῦ δικαίου κατακριθέντος· ξύλω γάρ ἔδει τό ξύλον ἰάσασθαι καί πάθει τοῦ ἀπαθοῦς τά ἐν ξύλω λῦσαι πάθη τοῦ κατακρίτου. Ἀλλά δόξα, Χριστέ βασιλεῦ, τῆ περί ἡμᾶς σου φρικτῆ οἰκονομία, δι’ ἧς ἔσωσας πάντας, ὡς ἀγαθός καί φιλάνθρωπος».

cyan magenta yellow black 1. Ἰωάννου Χρυσοστόμου: «Λόγος Βʹ εἰς τό γενέθλιον τοῦ Σωτῆρος ἡμῶν Ἰησοῦ Χριστοῦ» ΕΠΕ τ. 35 σελ. 466.

2. Παρά Νικοδήμου Ἁγιορείτου εἰς τό «Συμβουλευτικόν Ἐγχειρίδιον» Ἐκδόσεις «Ἅγιος Νικόδημος» Ἀθῆναι σελ. 178. 3. Ἰωάννου Χρυσοστόμου ἔνθα ἀνωτέρω σελ. 468, 470. 4. Ἰωάννου Δαμασκηνοῦ: «Ἔκδοσις ἀκριβής τῆς ὀρθοδόξου πίστεως» Ἐκδόσεις Πουρναρᾶ 1983 σελ. 210. 5. Γρηγορίου Νύσσης: «Λόγος Κατηχητικός ὁ μέγας» κεφ. 23· ΕΠΕ τ. 1 σελ. 468, 470, 472. 6. Μαξίμου τοῦ ὁμολογητοῦ: «Στʹ ἑκατοντάς τῶν Θεολογικῶν» ἐν κεφ. μʹ καί μαʹ. 7. Εὐχή τοῦ Μεγάλου Ἁγιασμοῦ. 8. Κυρίλλου Ἱεροσολύμων: «Κατηχήσεις» Ἐκδόσεις «Ἑτοιμασία» Καρέας 1991 σελ. 219. 9. Ἡσαΐου Óıã 1. 10. Ἡσαΐου μθʹ 15. 11. Ψαλμός 93 (94) 8-9. 12. Λουκᾶ δʹ 17-19 ἰδέ καί Ἡσαΐου ξαʹ 1. 13. βʹ τροπάριον τῆς αʹ ὠδῆς τοῦ πεζοῦ κανόνος τῶν Χριστουγέννων. 14. Βʹ Κορινθίους ηʹ 8. «