Ο ΚΑΙΡΟΣ ΤΩΝ ΑΡΕΤΩΝ

Τοῦ Μητροπολίτου

Καισαριανῆς, Βύρωνος & Ὑμηττοῦ

Δ α ν ι ή λ

E φθασε καιρός, ἡ τῶν πνευματικῶν ἀγώνων ἀρχή, ἡ κατά τῶν δαιμόνων νίκη, ἡ πάνοπλος ἐγκράτεια, ἡ τῶν Ἀγγέλων εὐπρέπεια, ἡ πρός Θεόν παρρησία». Μέ θριαμβευτικόν ὕφος ἡ Ὀρθόδοξος Ἐκκλησία μας ἀναγγέλλει εἰς τόν κόσμον ἅπαντα τήν ἄφιξιν τῆς Ἁγίας καί Μεγάλης Τεσσαρακοστῆς. Καί παροτρύνει πειστικῶς ὅλους μας «ἐγκρατεία τήν σάρκα, ταπεινῶσαι πάντες σπουδάσωμεν καί λήθην τῆς κακίας παντελῆ ποιήσωμεν». Μᾶς συμβουλεύει νά μή στενοχωρηθοῦμε ἐπειδή εἰσερχόμεθα σέ περίοδο ἀσκήσεως καί θυσιῶν, ἀλλά «τόν τῆς Νηστείας καιρόν, φαιδρῶς ἀπαρξώμεθα, πρός ἀγῶνας πνευματικούς ἑαυτούς ὑποβάλλοντες ἁγνίσωμεν τήν ψυχήν, τήν σάρκα καθάρωμεν· νηστεύσωμεν ὥσπερ ἐν τοῖς βρώμασιν ἐκ παντός πάθους, τάς ἀρετάς τρυφῶντες τοῦ πνεύματος».

Μέ αὐτόν τόν πνευματικό ἀγῶνα ὁ χριστιανός δοξάζει τόν Θεόν κατά τόν Ἀπόστολον Παῦλον, ὁ ὁποῖος διεγείρει ὅλους μας διατάσσων, «δοξάσατε δή τόν Θεόν ἐν τῶ σώματι ὑμῶν καί ἐν τῶ πνεύματι ὑμῶν ἅτινα ἐστίν τοῦ Θεοῦ» (Αʹ Κοριν. στʹ 20). Ἑπομένως καλούμεθα ὅλοι μας αὐτή τήν περίοδο χρησιμοποιοῦντες τήν ἐλευθερία μας κι ἀποδεχόμενοι τήν ἀγάπη τοῦ Θεοῦ νά ἀρνηθοῦμε τήν κακία καί τά πάθη τῆς ἁμαρτίας καί νά σπεύσωμεν προθύμως νά ἀναβῶμεν εἰς τά νοητά ὕψη τῶν ἀρετῶν.

Ὁ Τριαδικός Θεός τῆς Ἐκκλησίας μας κατέχει τό σύνολο τῶν ἀρετῶν, ἀλλά καί τό πλήρωμά τους. Ἡ τελειότητα τοῦ Θεοῦ μας δέν δύναται νά ὑπολογισθῆ, δέν δύναται νά συγκριθῆ, οὔτε κ ἄν νά τήν ἀναζητήσωμε καί νά τήν ἐννοήσωμε δυνάμεθα. Διά τοῦτο καί ὁ προφήτης Δαυΐδ ἔκπληκτος ἀναφωνεῖ, ὅτι ἐκάλυψεν τούς οὐρανούς ἡ ἀρετή τοῦ Θεοῦ καί ἡ γῆ γέμισε, ἐπληρώθη ἀπό τήν αἴνεσίν Του. Ὁ ἄνθρωπος πού ἀγωνίζεται νά ἀποκτήση τίς ἀρετές καί νά ἀνέβη εἰς τά δυσθεώρητα ὕψη των μιμεῖται τόν Θεόν καί κινεῖται πρός ὁμοίωσίν Του.

Ὁ μέγας τῆς Καισαρείας φωστήρ Ἅγιος Βασίλειος συμβουλεύει τούς νέους, καί οὐ μόνον αὐτούς, νά ἀγωνισθοῦν νά ἀποκτήσουν τίς ἀρετές ἐπειδή ἐκτός τῶν ἄλλων αὐτές εἶναι ὁ μοναδικός ἀθάνατος καί παντοτινός πλοῦτος τῶν ἀνθρώπων. Ὅ,τι ἄλλο ἀποκτήσει ὁ ἄνθρωπος ὅπως π.χ. ἀξιώματα, πλοῦτον, τιμές καί ἀγαθά θά τά ἀπωλέση. Τό μόνον ἀπόκτημα πού εἶναι ἀναφαίρετον, τό ὁποῖον οὔτε χάνεται, οὔτε κλέπτεται, οὔτε φθείρεται εἶναι ἡ ἀρετή. Αὐτή συνοδεύει τόν ἄνθρωπο καί εἰς τήν παροῦσαν ζωήν καί εἰς τήν μέλλουσαν.

Ὁ Ἅγιος Μάξιμος ὁ Ὁμολογητής λέγει, ὅτι ὅλα τά ἐνάρετα ἔργα καί ἡ ἴδια ἡ ἀρετή «Θεοῦ ἔργα προδήλως τυγχάνουσι». Θεωροῦνται τά θεῖα στολίδια τῆς ψυχῆς. Ὅσοι δέ τίς ἀποκτήσουν θά ἀξιωθοῦν τιμῆς καί ἐπαίνου ἀπό τόν μόνον Ἅγιον καί ἐν ἁγίοις ἐπαναπαυόμενον Θεόν.

Ἐνῶ εἶναι τόσο ζηλευτές οἱ ἀρετές καί οἱ ὑψηλές κορυφές δέν εἶναι εὔκολος ἡ κατόρθωσις των καί ἡ ἀνάβασις τῆς θεοδρόμου κλίμακος. Ἀνθίσταται ἡ διεφθαρμένη φύσις μας, ἡ ὁποία εἶναι ὑποδουλωμένη εἰς τήν ἁμαρτίαν καί ὑπακούει εἰς τά αἰσχρά πάθη τῆς ἀτιμίας. Πολεμεῖ καί ὁ διάβολος, ὁ ὁποῖος κινούμενος ἀπό φθόνο καί κακία κινεῖται διά τῶν πανούργων μεθοδειῶν του διά νά μᾶς ἐμποδίση νά ὁμοιάσωμε εἰς τόν Κύριον τῆς δόξης.

Αὐτός χρησιμοποιεῖ καί τήν ἁμαρτωλόν ἀνθρωπότητα διά νά ἐπιτύχη τά κακούργα σχέδια «τοῦ μυστηρίου τῆς ἀνομίας». Γι’ αὐτό ἀπαιτεῖται πολύς κόπος καί ἱδρῶτες καί συντονισμένη προσπάθεια διά νά νικήση ὁ πιστός τά ἐμπόδια πού στήνει ὁ ἀντίδικος καί ἐχθρός μας διάβολος. Χρειάζονται ἀνδρεία, γενναιότητα, καρτερία, ὑπομονή καί πίστις εἰς τήν πάλην μέ τά «πνευματικά τῆς πονηρίας». Ἡ νίκη μάλιστα τοῦ διεφθαρμένου ἑαυτοῦ μας τοῦ ὑποτεταγμένου εἰς τήν ἐξουσίαν τῆς ἁμαρτίας καί ἡ κοπιώδης προσπάθεια ἐξαγνισμοῦ τῆς σαρκός καί τοῦ πνεύματος εἶναι ἡ ὑπεροχώτερη νίκη τοῦ ἀνθρώπου κατά τούς νηπτικούς ἀνατολικούς πατέρες μας. Αὐτοί θεωροῦν, ὅτι εἶναι μεγαλύτερη νίκη τό νά νικήσης ἕνα ἁμαρτωλό πάθος καί μίαν ἡδονήν τῶν σωματικῶν αἰσθήσεών σου, παρά τό νά νικήσης ἑκατόν ἐχθρούς σου.

Εἶναι ἐνδοξώτερον τρόπαιον τό νά χύσης μέ τήν θέλησί σου ὀλίγον ἱδρῶτα καί μία ρανίδα αἵματος διά τήν ἀγάπην τοῦ Θεοῦ καί διά νά νικήσης ἕνα σου κακόν θέλημα εἰς πεῖσμα τοῦ διαβόλου, παρά τό νά χύσης ποταμούς αἱμάτων διά νά νικήσης ὁλόκληρα στρατεύματα. Θεωρεῖται ἀκόμη ἐπιφανέστερος θρίαμβος τό νά ὑποτάξης τίς αἰσθήσεις σου καί ὅλο τό σῶμα σου εἰς τόν ἡγεμόνα νοῦ παρά νά ὑποτάξης εὐρύχωρα βασίλεια. Πολλοί, οἱ ὁποῖοι ἐνίκησαν τούς ἐχθρούς των καί ὑπέταξαν πόλεις, λαούς καί χῶρες ὕστερα ἐνικήθησαν ἐλεεινῶς ἀπό τά ἁμαρτωλά πάθη τους καί τίς βρωμερές ἐπιθυμίες τοῦ ἑαυτοῦ των. Ἐνῶ ἔγιναν κύριοι τοῦ κόσμου, οἱ ἴδιοι ἦσαν δοῦλοι τῶν παθῶν.

Ἑπομένως καλῶς εἶπε ἕνας ἅγιος πατέρας: «Αὐτή εἶναι ἡ πρώτη νίκη: νά νικήσης τόν ἑαυτό σου». Γι’ αὐτή τήν νίκη μᾶς προετοιμάζει ἡ περίοδος τῆς Ἁγίας Τεσσαρακοστῆς.

Ὁ Ἅγιος Ἰωάννης ὁ Δαμασκηνός ἡ ἀκροτάτη κορυφή τῆς θεολογίας ἔχει χωρίσει τίς ἀρετές σέ δύο κατηγορίες: τίς σωματικές ἀρετές καί τίς ψυχικές ἢ πνευματικές. Θά τίς ἀναφέρω διά νά ἀντιληφθοῦμε ὅλοι μας περί τίνος ἀγῶνος γίνεται λόγος κατά τήν παροῦσαν περίοδον τῆς νηστείας.

Σωματικές ἀρετές εἶναι:

ì ἐγκράτεια, ì νηστεία, ì ἀντοχή εἰς τήν πεῖνα καί τήν δίψα, ì ἀγρυπνία εἰς τήν προσευχή, ì ὀρθοστασία εἰς τήν προσευχή, ì γονυκλισία, ì ἐργασία καί κάθε ἄλλη κακοπάθεια καί ταλαιπωρία τοῦ σώματος πού συμβάλλει εἰς τήν ἀπελευθέρωσιν ἀπό τήν δουλεία τῆς ἁμαρτίας.

Ἔτσι ἐξασκεῖται τό σῶμα καί ὑποτάσσεται εὐκολώτερον εἰς τό θεῖον θέλημα καί γίνεται εὔχρηστον ἐργαλεῖον διά τήν ἀπόκτησιν τῶν ψυχικῶν ἀρετῶν.