Η ΠΡΟΣΕΥΧΗ ΜΑΣ

Τοῦ Μητροπολίτου

Καισαριανῆς, Βύρωνος & Ὑμηττοῦ

Δ α ν ι ή λ

O συγκρητισμός τῆς «Νέας Ἐποχῆς» ἔχει προκαλέσει τέτοια καί τόση σύγχυσι σέ πολλούς, ὥστε νά συγχέουν τήν προσευχή τοῦ ὀρθοδόξου πιστοῦ καί κατ’ ἐπέκτασιν τοῦ ὀρθοδόξου μοναχοῦ μέ τόν διαλογισμό τῶν ἀνατολικῶν θρησκειῶν, παραδόσεων καί πρακτικῶν. Αὐτή ἡ σύγχυσις ὀφείλεται εἰς τήν ἄγνοιαν τῶν ὀρθοδόξων θέσεων καί ἀντιλήψεων ἐπί τῶν θεμάτων αὐτῶν, κυρίως ὅμως εἰς τήν συνεχῆ καί συστηματική προπαγάνδα τῶν θρησκειῶν αὐτῶν εἰς τόν τόπον μας, διά τῆς ὁποίας ἐπιχειρεῖται νά ἀμβλυνθῆ τό ὀρθόδοξο αἰσθητήριο, νά νοθευθῆ ἡ «ἅπαξ παραδοθεῖσα τοῖς ἁγίοις πίστις» (Ἰούδα 3) καί νά εἰσαχθοῦν εἰς τά καθ’ ἡμᾶς ὀθνεῖες, ἀλλότριες καί παγανιστικές διδασκαλίες ὡς ὀρθόδοξες, ἐνῶ κατ’ οὐσίαν εἶναι πάντη ἀσυμβίβαστες μέ τήν ὀρθόδοξο πίστι καί ζωή καί ὡς τέτοιες θά πρέπει νά ἀπορρίπτωνται καί νά ἀποβάλλωνται. Συχνά μάλιστα διδάσκαλοι αὐτῶν τῶν ἀνατολικῶν θρησκειῶν καί παραδόσεων, κυρίως ἐκ τοῦ χώρου τοῦ ἰνδουϊσμοῦ καί τοῦ βουδδισμοῦ, γράφουν καί δηλώνουν, ὅτι ἡ προσευχή τοῦ ὀρθόδοξου πιστοῦ ταυτίζεται ἢ συγγενεύει μέ τόν διαλογισμό τῶν θρησκειῶν αὐτῶν ἢ ὅτι, ἡ νοερά προσευχή εἶναι ἡ ἐσωτερική ἀπάντησι τῆς ὀρθοδοξίας.

Ἀκόμη ὑποστηρίζουν, ὅτι στό Ἅγιον Ὄρος οἱ «ἐρημῖτες καί σπηλιῶτες μοναχοί κάνουν διαλογισμό προσπαθῶντας νά ἐγκλωβίσουν τόν νοῦν στό βάθος τῆς καρδιᾶς». Ὁ στόχος εἶναι προφανής. Νά ἐξισωθῆ ἡ πνευματική ἐργασία τοῦ μοναχοῦ διά τῆς νοερᾶς προσευχῆς μέ τήν διαδικασία τοῦ ἀτελέσφορου διαλογισμοῦ.

Ἔτσι παραπλανῶνται οἱ ἀστήρικτοι καί οἱ ἐσκοτισμένοι διολισθαίνουν ἐκπίπτοντες τοῦ φωτός καί τῆς Ἐκκλησίας καί τῆς ἐν Χριστῶ Ἰησοῦ ἐλπίδος καί σωτηρίας.

Ἐπειδή τά θέματα δέν εἶναι τόσον ἁπλά. Ἀντιθέτως ἐπειδή τά θέματα αὐτά εἶναι πολύ σημαντικά καί κεφαλαιώδη τῆς ἐν Χριστῶ ζωῆς καί ἅπτονται τῆς σωτηρίας τοῦ ἀνθρώπου καί τῆς αἰωνίου ζωῆς ἐκρίναμεν σκόπιμον, ἵνα ἐν συνεχεία μέ ἁπλές γραμμές ἐπισημάνωμεν τά βασικά ἐκεῖνα σημεῖα τά ὁποῖα ἀποδεικνύουν, ὅτι ἡ προσευχή τοῦ ὀρθοδόξου πιστοῦ οὐδόλως καί οὐδαμῶς ταυτίζεται ἢ συγγενεύει μέ τόν διαλογισμόν τῶν ἄλλων θρησκειῶν.

Ἄλλη ἡ κίνησις καί ἡ κατεύθυνσις τῆς προσευχῆς καί ἄλλη τοῦ διαλογισμοῦ.

Τό πρῶτον, τό ὁποῖον ἐπισημαίνομεν εἶναι ὅτι, ἡ προσευχή τοῦ ὀρθοδόξου πιστοῦ εἶναι διάλογος. Διάλογος ἀνθρώπου καί Θεοῦ. Μέ τήν προσευχή ὁ πιστός διαλέγεται μέ τόν Θεόν. Ἐξέρχεται πρός ἀναζήτησιν καί συνάντησιν τοῦ αἰωνίου, τοῦ ἀκτίστου, τοῦ ὄντως Ὄντος. Ἀναπαύεται δέ ἐφ’ ὅσον εὕρη Αὐτόν, ἄλλως βοᾶ πρός Αὐτόν, «Ἐδίψησέ σε ἡ ψυχή μου, ποσσαπλῶς σοι ἡ σάρξ μου ἐν γῆ ἐρήμω καί ἀβάτω καί ἀνύδρω. Οὕτως ἐν τῶ ἁγίω ὤφθην σοι, τοῦ ἰδεῖν τήν δύναμίν σου καί τήν δόξαν σου» (æ·Ï. Í‚ã 2-3).

Ἀντιθέτως εἰς τόν διαλογισμόν ὁ ἄνθρωπος ἀκολουθεῖ ἀντίστροφον πορείαν. Εἰσέρχεται εἰς ἑαυτόν καί ἀναζητεῖ ἑαυτόν, τόν θεοποιημένον ἑαυτόν. Ἀποδέκτης τῆς προσευχῆς εἶναι ὁ ἴδιος ὁ ἄνθρωπος, ὁ ἑαυτός του, ὁ ὁποῖος εἶναι δυνατόν νά ὀνομάζεται καί Θεός καί Υἱός καί Χριστός καί Πνεῦμα.

Ἄλλη ἡ ἀντίληψις περί Θεοῦ.

Ἐφ’ ὅσον ἡ προσευχή μας εἶναι διάλογος Θεοῦ καί ἀνθρώπου εὐθύς τίθεται τό ἐρώτημα, ποῖος εἶναι ὁ συνομιλητής μας. Κι ἐδῶ προκύπτει ἄλλη οὐσιαστική διαφορά, ἡ περί Θεοῦ ἀντίληψις, ἡ ὁποία διαχωρίζει τήν προσευχή ἀπό τόν διαλογισμόν. Εἰς τό ἐρώτημα, ποῖος εἶναι ὁ Θεός; Ἐμεῖς ἀπαντῶμεν, ὅτι ὁ Θεός εἶναι ΕΝΑΣ κατά τήν οὐσίαν καί ΤΡΙΑΔΙΚΟΣ κατά τίς ὑποστάσεις. Ο ΕΝΑΣ ΘΕΟΣ ΕΙΝΑΙ ΤΡΙΑ ΠΡΟΣΩΠΑ, Ο ΠΑΤΗΡ, ΥΙΟΣ ΚΑΙ ΤΟ ΑΓΙΟΝ ΠΝΕΥΜΑ.

Εἰς αὐτήν τήν σαφῆ πίστιν καί ἀντίληψιν περί Θεοῦ τῶν Ὀρθοδόξων διαφωνοῦν καί οἱ ἰνδουϊστές καί οἱ βουδδιστές καί ὅλα τά ἀνατολικά θρησκεύματα, πολλά τῶν ὁποίων ἀντιμάχονται καί ἄλληλα διά τήν περί Θεοῦ διδασκαλίαν καί ἀντίληψιν. Ὁ κάθε διδάσκαλος μάλιστα καί τό κάθε σύστημα τῶν θρησκειῶν αὐτῶν ἔχει καί διαφορετικήν διδασκαλία περί Θεοῦ.

Πῶς λοιπόν εἶναι δυνατόν νά ταυτίζονται δύο ἐργασίες ἢ πρακτικές ὅταν ἔχουν διαφορετικήν ἀντίληψιν περί τοῦ ποῖος εἶναι ὁ ἀποδέκτης τῆς ἐργασίας αὐτῆς καί ἐν προκειμένου τῆς προσευχῆς καί τοῦ διαλογισμοῦ; Ἄλλη ἡ ἀντίληψις περί ἀνθρώπου.

Εἶναι ἑπόμενο μετά τήν προκύπτουσα διαφορά εἰς τήν περί Θεοῦ ἀντίληψιν τῶν προσευχομένων ὀρθοδόξως καί τῶν διαλογιζομένων νά ἀναφύεται καί ἑτέρα διαφορά, αὐτή ἡ εἰς τήν περί ἀνθρώπου ἀντίληψιν καί πίστιν. Ἐρευνητέον καί ποῖος εἶναι ὁ συνομιλῶν. «Τί ἐστίν ἄνθρωπος;» Ἀρχαῖον καί σύγχρονον καί πάντοτε ἐπίκαιρον ἐρώτημα. Πῶς εὑρίσκεται εἰς τόν κόσμον αὐτόν; Ποία ἡ κατάστασίς του, ἡ σύστασίς του; Ποία ἡ σχέσις του μέ τόν Θεόν, τόν κόσμον, ὁ ὁποῖος τόν περιβάλλει; Ποῖος ὁ ἀγῶνας του; Ποία ἡ προοπτική του; Ποῖος ὁ σκοπός τῆς ζωῆς του; Τί θεωρεῖται πρόοδός του καί τί πτῶσις του; Τί ἐπιδιώκει μέ τήν προσευχήν; Εἰς ὅλα αὐτά τά τεθέντα ἐρωτήματα καί εἰς πολλά ἄλλα πολύ βασικά καί οὐσιαστικά ὑπάρχει διάστασις καί διαφορά ἀντιλήψεων καί ἀπαντήσεων.

Ἀπό τήν μιά πλευρά ὑπάρχει ἡ σαφής ὀρθόδοξη ἀντίληψις, ἡ ὁποία στηρίζεται εἰς τήν διδασκαλίαν τοῦ Κυρίου καί ἀπό τήν ἄλλη πλευρά τό πλῆθος τῶν καί μεταξύ των ἀντικρουομένων καί ἀλληλοαναιρουμένων θεωριῶν τῶν συστημάτων αὐτῶν τῶν θρησκειῶν. Αὐτή ἡ διάστασις καθιστᾶ ἀσύμφωνες τήν πνευματική ἐργασία τοῦ ὀρθοδόξου πιστοῦ διά τῆς προσευχῆς καί τήν ἐργασία τοῦ διαλογιζομένου. Καί οὐ μόνον ἀσύμφωνες, ἀλλά καί ἀσύμβατες.

^Η προσευχή εἶναι δῶρον Θεοῦ.

Μιά ἄλλη πολύ σημαντική διαφορά μεταξύ προσευχῆς καί διαλογισμοῦ εἶναι καί τούτη. Ἡ προσευχή εἶναι δῶρον Θεοῦ, ἐνῶ ὁ διαλογισμός εἶναι ἀγωνιώδης καί κοπιώδης ἀνθρωπίνη ματαία προσπάθεια καί διαδιακασία πρός ἀνεύρεσιν... τίνος; Τοῦ Θεοῦ ἑαυτοῦ μας. Ὁ ὀρθόδοξος πιστός καί ἰδιαιτέρως ὁ μοναχός καθημερινῶς εἰς τήν Ἀκολουθίαν τοῦ Ὄρθρου διδάσκεται, πιστεύει καί ὁμολογεῖ μετά τῆς Ἄννης τῆς μητρός Σαμουήλ τοῦ προφήτου, ὅτι ὁ Κύριος εἶναι ὁ «διδούς εὐχήν τῶ εὐχομένω» (Aã Βασιλ. βʹ 9). Κι ὁ θειότατος καί οἰκουμενικός διδάσκαλος ὁ Ἅγιος Γρηγόριος ὁ Νύσσης εἰς τό προοίμιον τοῦ πρώτου λόγου του εἰς τήν προσευχήν λέγει ὅτι: «Προσευχῆς ἡμῖν διδασκαλίαν ὁ θεῖος ὑφηγεῖται λόγος» δηλαδή «ὁ Λόγος τοῦ Θεοῦ μᾶς διδάσκει τό μάθημα τῆς προσευχῆς».

Ὅλα αὐτά ἀποδεικνύουν ὅτι ἡ προσευχή καί ὁ διαλογισμός δέν εἶναι ἴδιες καταστάσεις.