Ἡ Μεγάλη Τεσσαρακοστή περίοδος πνευματικοῦ ἀγώνα Τοῦ Μητροπολίτου Καισαριανῆς, Βύρωνος καί Ὑμηττοῦ Δανιήλ H ^ Ἐκκλησία μας στὸ ὡραῖο ἰδιόμελο τῆς Κυριακῆς τῆς Τυρινῆς, ὑψηγοροῦσα προσκαλεῖ τοὺς πιστούς: «Τὸ στάδιον τῶν ἀρετῶν ἠνέωκται, οἱ βουλόμενοι ἀθλῆσαι εἰσέλθετε».

Τὰ πνευματικὰ παλαίσματα εἶναι:

Ἡ ἄσκηση τῶν ἀρετῶν. Ἡ ἐφαρμογή τῶν ἐντολῶν τοῦ Θεοῦ. Ἡ ὑπακοή στὸ θέλημα τοῦ Θεοῦ καὶ Πατέρα. Ἡ ἀποκοπὴ κάθε πονηρῆς συνήθειας. Ἡ προσευχή. Ἡ μετάνοια. Ἡ νηστεία.

Στὴν ὡραία εὐχὴ τῆς Ἀκολουθίας τῆς Προηγιασμένης γράφεται, ὅτι ὁ πιστὸς εὐλογεῖ τὸν Θεό ποὺ τὸν ἀξίωσε νὰ εἰσέλθει στὴν πάνσεπτη καὶ πανσέβαστη περίοδο τῆς Ἁγίας καὶ Μεγάλης Τεσσαρακοστῆς «πρὸς καθαρισμόν ψυχῶν καὶ σωμάτων, πρὸς ἐγκράτειαν παθῶν, πρὸς ἐλπίδα ἀναστάσεως». Μὲ αὐτὸ τὸν τρόπο προσδιορίζεται ἄριστα ὁ σκοπὸς τοῦ πνευματικοῦ ἀγώνα μας κατ’ αὐτὴ τὴν περίοδο.

1. Κάθαρσις ψυχῶν καὶ σωμάτων

Ἡ Ἐκκλησία θεωρεῖ, ὅτι ἡ ἁμαρτία, κάθε ἁμαρτία, ρυπαίνει καὶ πληγώνει τὴν ψυχή. Ὁ θεοκήρυκας ἀπόστολος Παῦλος διακηρύττει: «Τὰ γὰρ ὀψώνια τῆς ἁμαρτίας θάνατος» (πρὸς Ρωμαίους ςʹ 23).

Ὁ ρύπος αὐτὸς τῆς ψυχῆς ἐμποδίζει τὸν ἄνθρωπο νὰ προσεγγίσει τὸν Θεό. Στὸν βίο τῆς Ὁσίας Μαρίας τῆς Αἰγυπτίας διαβάζουμε, ὅτι ἡ ἀνήθικη νεανικὴ ζωή της, τὴν ἐμπόδιζε νὰ εἰσέλθει νὰ προσκυνήσει στὸν πανίερο Ναό τῆς Ἀναστάσεως, ὅπως ψάλλουμε στὸ αʹ Προσόμοιο τοῦ Ἑσπερινοῦ: «Σὲ μὲν διεκώλυε, τῆς τῶν σεπτῶν ἐποπτίας, μολυσμῶν τῶν πρότερον, τὸ ἐπισυρόμενον μιαντήριον·». Οἱ ἁμαρτίες μας μᾶς ἐμποδίζουν, νὰ ὑψώσουμε ἱκέτιδες χεῖρες πρὸς τὸν Θεὸ καὶ νὰ γίνει ἀποδεκτὴ ἡ δέησή μας. Ὁ Θεὸς μᾶς συνετίζει διὰ τοῦ προφήτου Ἡσαΐου: «Οὐκέτι ἀνήσω τὰς ἁμαρτίας ὑμῶν. Ὅταν ἐκτείνητε τὰς χεῖρας ὑμῶν πρὸς με, ἀποστρέψω τοὺς ὀφθαλμούς μου ἀφ’ ὑμῶν, καὶ ἐὰν πληθύνητε τὴν δέησιν, οὐκ εἰσακούσομαι ὑμῶν· αἱ γὰρ χεῖρες ὑμῶν αἵματος πλήρεις. Λούσασθε καὶ καθαροὶ γίνεσθε» (Ἡσαΐου αʹ 14-16). Δηλαδή: Δὲν θὰ ὑπομείνω πλέον τὶς ἀμαρτίες σας. Ὁσάκις σηκώνετε τὰ χέρια σας καὶ προσεύχεσθε, θὰ ἀποστρέφω τὰ μάτια μου ἀπὸ σᾶς. Καὶ ἐὰν θελήσετε νὰ αὐξήσετε τὶς προσευχές σας δὲν θὰ σᾶς ἀκούσω. Ὅλα αὐτὰ θὰ κάνω, διότι τὰ χέρια σας εἶναι γεμάτα αἵματα. Λουσθῆτε λοιπὸν καὶ γίνεσθε καθαροί.

Ἡ καθαρότητα ποὺ ἀπαιτεῖ ἀπὸ μᾶς ὁ Κύριός μας εἶναι πνευματικὴ καὶ συνίσταται: «ἀφέλετε τὰς πονηρίας ἀπὸ τῶν ψυχῶν ὑμῶν ἀπέναντι τῶν ὀφθαλμῶν μου, παύσασθε ἀπὸ τῶν πονηριῶν ὑμῶν, μάθετε καλὸν ποιεῖν, ἐκζητήσατε κρίσιν, ρύσασθε ἀδικούμενον, κρίνατε ὀρφανῶ καὶ δικαιώσατε χήραν· καὶ δεῦτε διαλεχθῶμεν, λέγει Κύριος» (Ἡσαΐου αʹ 16-18). Δηλαδή: ἀφαιρέστε τὶς πονηρίες ἀπὸ τὸ βάθος τῶν ψυχῶν σας, ὥστε νὰ εἶσθε καθαροὶ μπροστὰ στὰ μάτια μου, πάψτε τὶς πονηρίες σας, φροντίστε νὰ κάνετε τὸ καλὸ καὶ προσπαθεῖστε νὰ εἶστε στὶς δίκες σας δίκαιοι, νὰ ἀθωώνετε τὸν δίκαιο, νὰ ἀποδίδετε τὸ δίκιο στὸ ὀρφανὸ καὶ νὰ δικαιώνετε τὴν χήρα ποὺ ἀδικεῖται καὶ τότε ἐλᾶτε νὰ συζητήσουμε, λέγει ὁ Κύριος. Ἀπὸ αὐτὰ καὶ τὰ συναφῆ πρὸς αὐτὸ χωρία τῆς Ἁγίας Γραφῆς συνάγεται, ὅτι ἀπαραίτητη προϋπόθεση γιὰ νὰ διαλεχθοῦμε, νὰ ἐπικοινωνήσουμε μὲ τὸν Κύριο τῆς δόξης εἶναι ἡ καθαρότητα τῆς ψυχῆς ἀπὸ κάθε ἁμαρτία, πονηρία καὶ κακία.

Αὐτὴ ἡ καθαρότητα δὲν ἐνεργεῖται, οὔτε ἐπιτυγχάνεται ἀπὸ τὸν ἄνθρωπο μόνο. Εἶναι ἔργο τῆς θείας Χάριτος, συνεργούσης καὶ τῆς ἐλευθερίας καὶ τοῦ αὐτεξούσιου τοῦ ἀνθρώπου. Ὁ Θεὸς ὑπόσχεται: «Ἐὰν ὦσιν αἱ ἁμαρτίαι ὑμῶν ὡς φοινικοῦν, ὡς χιόνα λευκανῶ. Ἐὰν δὲ ὦσιν ὡς κόκκινον, ὡς ἔριον λευκανῶ» (Ἡσαΐου αʹ 18). Δηλαδή: Ἐὰν οἱ ψυχές σας εἶναι ἐρυθρές, θὰ τὶς κάνω λευκές, ὅπως τὸ χιόνι. Ἐὰν οἱ ψυχές σας εἶναι περισσότερο βαμμένες στὸ αἷμα, θὰ τὶς κάνω λευκές, ὅπως εἶναι τὸ μαλλί τῶν προβάτων.

Ὁ δὲ ἀπόστολος Παῦλος καθορίζει μὲ σαφήνεια τὸν τρόπο μὲ τὸν ὁποῖο ὁ Θεὸς ἐνεργεῖ τὴν κάθαρση τῆς ψυχῆς ἀπὸ τὴν ἁμαρτία καὶ τούς ρύπους τῆς πονηρίας. Λέγει: «Τὸ αἷμα τοῦ Χριστοῦ ... καθαριεῖ τὴν συνείδησιν ὑμῶν ἀπὸ νεκρῶν ἔργων» (πρὸς Ἑβραίους θʹ 14), δηλαδή, τὸ αἷμα τοῦ Χριστοῦ... θὰ καθαρίσει τὴν συνείδησή σας ἀπὸ τὰ ἔργα ποὺ ὁδηγοῦν στὸν θάνατο. Ὁ εὐαγγελιστής Ἰωάννης στὴν πρώτη Ἐπιστολή του τονίζει τὴν ἴδια ἀλήθεια· «Τὸ αἷμα Ἰησοῦ ... καθαρίζει ἡμᾶς ἀπὸ πάσης ἁμαρτίας» (Αʹ Ἰωάν. αʹ 8) δηλαδή, τὸ αἷμα τοῦ Ἰησοῦ... θὰ μᾶς καθαρίσει ἀπὸ κάθε ἁμαρτία. Καὶ σ’ ὅσους ἀμφιβάλλουν τοὺς στηρίζει λέγοντας ὅτι: «Πιστός ἐστι καὶ δίκαιος, ἵνα ἀφῆ ἡμῖν τὰς ἁμαρτίας καὶ καθαρίση ἡμᾶς ἀπὸ πάσης ἀδικίας» (Αʹ Ἰωάν. αʹ 9), δηλαδή, ὁ Θεὸς ποὺ εἶναι ἀξιόπιστος καὶ δίκαιος, θὰ συγχωρήσει τὶς ἁμαρτίες μας καὶ θὰ μᾶς καθαρίσει ἀπὸ κάθε ἄδικη πράξη. Ἡ Ἐκκλησία, ἡ ὁποία ὁδηγεῖται ἀπὸ τὸ ἅγιο Πνεῦμα διδάσκει, ὅτι διὰ τῶν ἁγίων Μυστηρίων παρέχεται ἡ ἄφεση τῶν ἁμαρτιῶν καὶ μὲ τὸν πνευματικὸ ἀγώνα ἡ πνευματικὴ πρόοδος τοῦ πιστοῦ.

Τὸ συμπέρασμα εἶναι, ὅτι τὴν Ἁγία καὶ Μεγάλη Τεσσαρακοστή ἀγωνιζόμαστε νὰ καθαριστοῦμε μὲ τὴν συμμετοχή μας στὰ καθαρτικὰ καὶ ἁγιαστικὰ Μυστήρια τῆς Ἐκκλησίας μας καὶ νὰ στερεωθοῦμε στὴν ἀρετὴ καὶ στὴν δικαιοσύνη τοῦ Θεοῦ.

2. Πρός ἐγκράτεια παθῶν

Ὁ δεύτερος σκοπὸς τῆς Ἁγίας καὶ Μεγάλης Τεσσαρακοστῆς εἶναι ἡ ἐγκράτεια τῶν παθῶν.